Tác phẩm “Fidel Castro trong trái tim người Việt”

Tác phẩm này, không chỉ đơn thuần là một công trình mỹ thuật đương đại hàm chứa tư duy công nghệ đỉnh cao, mà còn là một cuốn biên niên sử bằng hình ảnh đồ sộ, một "bảo tàng thu nhỏ" lưu giữ trọn vẹn những trang sử oanh liệt về cuộc đời, sự nghiệp của một trong những vĩ nhân lớn nhất thế kỷ XX, đồng thời là món quà vô giá tri ân mối tình hữu nghị thủy chung, son sắt giữa hai dân tộc Việt Nam và Cuba.

Cuộc đời và sự nghiệp của lãnh tụ Fidel Castro qua ảnh

Sự vượt trội về mặt quy mô, tính khoa học và giá trị tư liệu của phong cách Mosaic trong tác phẩm này nằm ở chỗ, toàn bộ bức chân dung thần thái của vị lãnh tụ được kết tinh từ phép toán nhân mỹ thuật 72 x 93 tạo nên đúng 6.696 bức ảnh nhỏ. Để có được 6.696 mảnh ghép định dạng chuẩn xác về mặt sắc độ và nội dung này, ban tổ chức cùng các nghệ sĩ đã phải trải qua một quá trình lao động nghệ thuật cực kỳ nghiêm túc và bền bỉ. Họ đã tiến hành sàng lọc, phân loại và số hóa từ một kho dữ liệu khổng lồ lên tới hơn bốn vạn tấm ảnh tư liệu khác nhau.

Nguồn tư liệu đồ sộ và quý báu này không phải là những tài liệu trôi nổi, mà được tập hợp, cung cấp một cách chính thống, có sự kiểm chứng nghiêm ngặt từ Đại sứ quán Cuba tại Việt Nam, Thông tấn xã Việt Nam, các cơ quan báo chí trung ương, cùng với công sức sưu tầm, tìm tòi đầy tâm huyết suốt nhiều năm tháng của chính tác giả thực hiện. Mỗi mảnh ghép trong số 6.696 bức ảnh nhỏ đều đạt độ chính xác cao về mặt lịch sử, không chấp nhận bất kỳ một nguồn dữ liệu giả định hay suy diễn nào. Khi đứng ở khoảng cách gần, người xem có thể đi sâu khám phá từng lát cắt cuộc đời của vị lãnh tụ, nhưng khi lùi ra xa, tất cả các mảnh ghép ấy lại tự động hòa quyện vào nhau một cách hoàn hảo nhờ sự tương phản sắc độ kỹ thuật số, làm nổi bật lên diện mạo vĩ đại của Fidel Castro giữa không gian nghệ thuật tráng lệ.

Khi đi sâu vào phân tích các mảnh ghép nhỏ ở phần nền và các vùng chi tiết cấu thành chân dung, người xem như được lật giở những chương đầu tiên trong cuốn sách cuộc đời của Fidel Castro, bắt đầu từ những ký ức mộc mạc thuở thiếu thời tại thôn trang Birán thuộc tỉnh Oriente cũ. Qua những tấm ảnh tư liệu đen trắng được phục dựng, ta bắt gặp hình ảnh cậu bé Fidel sinh ra trong một gia đình điền chủ giàu có nhưng lại có một trái tim vô cùng nhạy cảm. Cậu không lựa chọn cuộc sống nhung lụa biệt lập mà thích chạy nhảy, sẻ chia và kết bạn với những đứa trẻ nghèo đi chân đất, con cái của những người công nhân nhập cư Haiti bần cùng làm việc trong các đồn điền mía. Chính môi trường sống ấy, sự chứng kiến tận mắt cảnh áp bức bóc lột bất công của các tập đoàn tư bản nước ngoài đối với người nông dân Cuba, đã sớm gieo vào tâm hồn Fidel những hạt mầm đầu tiên của trực giác nhạy bén về công lý và sự bình đẳng xã hội.

Dòng thời gian của bức tranh tiếp tục dẫn dắt người xem đến mốc thời gian năm 1933, giai đoạn cậu bé Fidel đối mặt với thực tế khốc liệt của sự nghèo đói, bất công tại đô thị Santiago de Cuba dưới sự thống trị độc tài của Machado. Những mảnh ghép ảnh ghi lại chặng đường học tập gian khổ nhưng đầy vinh quang của ông tại các trường dòng Tên, đặc biệt là trường Trung học Colegio de Belén ở Havana, nơi Fidel không chỉ bộc lộ tư chất thông minh kiệt xuất, trí nhớ đặc biệt mà còn rèn luyện cho mình một kỷ luật thép, một ý chí kiên định và một thể lực dẻo dai thông qua các hoạt động thể thao, leo núi.

Bước sang giai đoạn đại học tại Havana từ năm 1945, vũ đài giác ngộ chính trị của Fidel bùng cháy dữ dội. Những bức ảnh tư liệu ghi lại hình ảnh chàng sinh viên luật Fidel Castro với vóc dáng cao lớn, diễn thuyết say sưa trước đám đông sinh viên, tham gia vào các phong trào đấu tranh chống lại sự thối nát của chính quyền tư sản, bảo vệ quyền lợi của nhân dân lao động và tích cực ủng hộ phong trào chống chủ nghĩa thực dân ở khu vực biển Caribbean. Đây chính là giai đoạn Fidel hoàn thiện thế giới quan cách mạng, kết hợp nhuần nhuyễn giữa tư tưởng yêu nước triệt để của người Anh hùng dân tộc José Martí với chủ nghĩa Marx-Lenin, chuẩn bị đầy đủ cả về lý luận lẫn tinh thần cho một cuộc đại cách mạng làm thay đổi hoàn toàn lịch sử đất nước Cuba.

Mạch truyện lịch sử bằng hình ảnh của tác phẩm bước vào giai đoạn oanh liệt và sục sôi nhất khi tái hiện tiếng súng Moncada vang dội ngày 26 tháng 7 năm 1953. Người xem sẽ bắt gặp những tấm ảnh chụp Fidel Castro cùng các đồng chí dũng cảm của mình trong bộ quân phục, hiên ngang tự tin trước giờ xuất kích tấn công vào trại lính Moncada, căn cứ quân sự lớn thứ hai của chế độ độc tài Batista tại Santiago de Cuba. Dù cuộc tấn công không thành công về mặt quân sự và nhiều chiến sĩ đã anh dũng hy sinh, nhưng sự kiện này đã thức tỉnh toàn bộ tinh thần yêu nước của nhân dân Cuba.

Mảnh ghép tư liệu ghi lại phiên tòa xét xử Fidel sau đó là một điểm nhấn đầy xúc động, nơi ông tự bào chữa cho mình bằng bài diễn văn bất hủ "Lịch sử sẽ minh oan cho tôi". Lời tuyên bố đanh thép ấy, vạch trần tội ác của chế độ độc tài và vạch ra cương lĩnh cách mạng tiến bộ, đã biến phiên tòa của kẻ thù thành một diễn đàn tuyên truyền cách mạng rộng lớn, đưa tên tuổi Fidel Castro trở thành ngọn cờ đầu của phong trào giải phóng dân tộc Cuba.

Vượt qua những năm tháng tù đày và giai đoạn lưu vong ngắn ngủi tại Mexico, bức tranh tiếp tục tái hiện hành trình đầy gian khổ nhưng vô cùng anh dũng của Fidel cùng 81 đồng chí trên con tàu Granma định mệnh vào cuối năm 1956. Những bức ảnh chụp con tàu nhỏ rẽ sóng trong đêm tối, cuộc đổ bộ đầy rẫy hiểm nguy tại bãi biển Las Coloradas và trận đánh ác liệt tại Alegría de Pío khi lực lượng cách mạng bị tổn thất nặng nề, chỉ còn lại vỏn vẹn mười mấy người với vài khẩu súng, đã minh chứng cho ý chí sắt đá của Fidel. Khẩu hiệu "Chúng ta sẽ chiến thắng" của ông giữa thời khắc đen tối nhất đã biến thành hiện thực qua chuỗi ảnh tư liệu về cuộc chiến tranh du kích trường kỳ dựa vào vùng núi rừng Sierra Maestra. Tại đây, Fidel cùng người đồng chí Che Guevara kính yêu, người em trai Raúl Castro đã hòa mình vào đời sống của người nông dân nghèo, xây dựng lực lượng vũ trang cách mạng ngày càng lớn mạnh.

Từng tấm ảnh nhỏ nối tiếp nhau kể lại các trận đánh chiến lược, sự sụp đổ từng mảng của quân đội chính quy Batista, dẫn đến ngày Cách mạng thành công vang dội ngày 1 tháng 1 năm 1959. Hình ảnh Fidel Castro cùng đoàn quân tiến vào thủ đô Havana giữa rừng cờ hoa, trong niềm vui sướng nghẹn ngào của hàng triệu người dân, đã chính thức chấm dứt hơn bốn thế kỷ thống trị của chủ nghĩa thực dân và chế độ độc tài tay sai, mở ra kỷ nguyên độc lập, tự do thực sự cho đất nước Cuba.

Kiến tạo chủ nghĩa xã hội và tầm vóc nhà lãnh đạo quốc tế kiệt xuất

Sau ngày cách mạng thành công, tác phẩm khảm kỹ thuật số tiếp tục dành một dung lượng lớn để khắc họa lý tưởng cách mạng triệt để và những cống hiến vĩ đại của Fidel Castro trong công cuộc xây dựng, bảo vệ đất nước Cuba xã hội chủ nghĩa. Người xem có thể nhìn thấy rõ ràng các hình ảnh tư liệu về sắc lệnh Cải cách ruộng đất, đem lại quyền làm chủ công bằng cho những người nông dân nghèo khổ; chiến dịch xóa nạn mù chữ quy mô lớn năm 1961, biến Cuba thành quốc gia có tỷ lệ người biết chữ cao nhất châu Mỹ; hay việc thiết lập một hệ thống y tế, giáo dục toàn dân hoàn toàn miễn phí, chất lượng cao, trở thành tấm gương sáng cho toàn nhân loại.

Bên cạnh đó, bức tranh cũng tái hiện tinh thần chiến đấu kiên cường của Fidel bảo vệ chủ quyền quốc gia qua chiến thắng bãi biển Giron lịch sử năm 1961, đập tan âm mưu xâm lược của các thế lực phản động, và bản lĩnh vững vàng của ông trong cuộc khủng hoảng tên lửa Caribbean năm 1962, giữ vững phẩm giá của một quốc gia độc lập. Suốt nhiều thập kỷ, mặc dù phải đối mặt với các chiến dịch bao vây, trừng phạt kinh tế khốc liệt và hơn 600 âm mưu ám sát tinh vi từ các thế lực thù địch, Fidel Castro vẫn luôn đứng vững như một bức tường thành kiên cố, chèo lái con thuyền cách mạng Cuba vượt qua mọi thác ghềnh thời đại.

Tầm vóc vĩ đại của Fidel Castro không chỉ giới hạn trong phạm vi hòn đảo tự do, mà đã vươn tầm thế giới, trở thành người chiến sĩ quả cảm, ngọn hải đăng của phong trào giải phóng dân tộc trên toàn cầu. Hàng trăm điểm ảnh nhỏ trong tác phẩm đã ghi lại hình ảnh của ông tại các diễn đàn quốc tế lớn như Liên Hợp Quốc, Phong trào Không liên kết, nơi giọng nói đanh thép, hùng hồn của ông luôn vang lên để đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân cũ và mới, chống chủ nghĩa phân biệt chủng tộc Apartheid, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các quốc gia nghèo, các dân tộc bị áp bức tại châu Á, châu Phi và Mỹ Latinh. Cuba dưới sự lãnh đạo của Fidel đã không ngần ngại gửi các đoàn chuyên gia y tế, giáo dục và cả những người con ưu tú của mình đi giúp đỡ cuộc đấu tranh giành độc lập, xây dựng đất nước của nhân dân các nước anh em như Angola, Mozambique, Algeria, trở thành biểu tượng cao đẹp nhất của tinh thần quốc tế vô sản trong sáng, vô tư và hào hiệp.

Tình hữu nghị vĩ đại và những khoảnh khắc chứa chan tình cảm với Việt Nam

Phần hồn cốt, chiều sâu xúc động và sự gần gũi nhất đối với công chúng nước nhà chính là những tấm ảnh ghi lại tình cảm sâu nặng, thủy chung, sự ủng hộ vô bờ bến mà Fidel Castro luôn dành cho Việt Nam. Trong lòng bức đại họa, mối quan hệ hữu nghị đặc biệt Việt Nam và Cuba được khắc họa một cách vô cùng sống động và chân thực, phản ánh đúng tính chất mẫu mực trong quan hệ quốc tế. Người xem sẽ bắt gặp những khoảnh khắc lịch sử vô giá khi Fidel đứng trên Quảng trường Cách mạng Havana, trước hàng vạn người dân Cuba đang rực lửa căm thù chủ nghĩa đế quốc, ông dõng dạc giơ cao nắm đấm và hô vang câu nói lịch sử làm rung động hàng triệu trái tim: "Vì Việt Nam, Cuba sẵn sàng hiến dâng cả máu của mình!". Lời tuyên bố mang tính biểu tượng ấy không chỉ là một khẩu hiệu ngoại giao, mà là mệnh lệnh từ trái tim, là lời thề sắt son của nhân dân Cuba dành cho người anh em ở nửa bên kia bán cầu.

Sự ủng hộ tinh thần và vật chất to lớn ấy đã được cụ thể hóa bằng khoảnh khắc vô giá vào tháng 9 năm 1973, một dấu mốc không bao giờ phai mờ trong lịch sử ngoại giao hai nước. Bức tranh khảm đã dành những vị trí trang trọng để tái hiện hình ảnh vị lãnh tụ Fidel Castro bước qua vĩ tuyến 17, đặt chân lên vùng đất lửa Quảng Trị vừa mới được giải phóng. Giữa chiến trường còn nồng mùi thuốc súng, xung quanh là những hố bom sâu hoắm và xác xe tăng của kẻ thù, Fidel trong bộ quân phục dã chiến, vóc dáng cao lớn, hiên ngang phất cao lá cờ bách chiến bách thắng của Quân giải phóng miền Nam Việt Nam. Hình ảnh ông đứng trên cao, đôi mắt rực sáng niềm tin chiến thắng, bên cạnh là các chiến sĩ giải phóng quân gầy guộc nhưng kiên cường, đã trở thành nguồn cổ vũ tinh thần, sự khích lệ vô giá, tiếp thêm sức mạnh mãnh liệt cho quân và dân ta vượt qua mọi gian khổ, tiến thẳng về phía trước để thực hiện cuộc tổng tiến công và nổi dậy, hướng đến ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Cuba cũng là nước đi đầu trong việc giúp Việt Nam xây dựng các công trình kinh tế, hạ tầng quan trọng sau chiến tranh như Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam - Cuba tại Đồng Hới, đường Xuân Mai, khách sạn Thắng Lợi, và hỗ trợ hàng vạn tấn đường, trang thiết bị y tế.

Mối liên kết ruột thịt này còn được nối dài qua chuỗi hình ảnh tư liệu quý báu ghi lại các cuộc gặp gỡ, làm việc và những cái ôm thắt chặt tình đồng chí giữa Fidel Castro với các vị lãnh đạo Đảng, Nhà nước và nhân dân Việt Nam qua nhiều thời kỳ lịch sử nối tiếp. Từ những cuộc trò chuyện thân mật, đầy kính trọng của ông với Thủ tướng Phạm Văn Đồng, Đại tướng Võ Nguyên Giáp, cho đến các thế hệ lãnh đạo sau này, mỗi bức ảnh là một minh chứng hùng hồn cho thấy dù ở bất kỳ hoàn cảnh nào, tình đoàn kết anh em giữa hai nước vẫn luôn được giữ gìn, bảo vệ và phát triển bền vững như một tài sản tinh thần vô giá của hai dân tộc.

Mạch truyện lịch sử bằng hình ảnh của tác phẩm đã chạm đến những nốt lặng vô cùng xúc động, thể hiện sự đồng điệu sâu sắc trong nỗi đau mất mát của hai dân tộc. Giữa hàng ngàn mảnh ghép tư liệu, người xem sẽ bắt gặp khoảnh khắc bi tráng vào năm 1969, khi lãnh tụ Fidel Castro nghiêng mình, nghẹn ngào trước sự ra đi của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đó là sự tiễn biệt của Fidel dành cho một người đồng chí thân thiết, một chiến sĩ quốc tế cộng sản vô cùng trong sáng mà ông luôn kính trọng, ngợi ca.

Và như một sự vận động tất yếu của lịch sử, mạch tranh khảm đã trân trọng ghi lại những hình ảnh bi thương nhưng vô cùng thiêng liêng vào ngày 25 tháng 11 năm 2016, thời khắc lãnh tụ Fidel Castro trút hơi thở cuối cùng, khép lại hành trình 90 năm của một cuộc đời oanh liệt để bước vào cõi người hiền. Bức tranh đã khéo léo đan cài những tấm ảnh tư liệu ghi lại dòng người, bao gồm các nhà lãnh đạo cấp cao của Việt Nam và hàng vạn người dân Việt Nam với ánh mắt u buồn, niềm tiếc thương vô hạn, lặng lẽ tiễn đưa ông về bên kia thế giới. Nỗi đau ấy không làm tác phẩm nhuốm màu bi lụy, tăm tối, mà trái lại, nó khơi dậy một niềm tự hào kiêu hãnh.

Giờ đây, Fidel Castro đã hoàn thành xuất sắc, trọn vẹn mọi nhiệm vụ nặng nề và vinh quang mà lịch sử giao phó ở cõi tạm, để thanh thản trở về cõi vĩnh hằng, hội ngộ cùng Chủ tịch Hồ Chí Minh, cùng các nhà cách mạng tiền bối và các bậc anh hùng của phong trào giải phóng dân tộc toàn cầu. Những tấm ảnh tiễn biệt ấy như một lời khẳng định rằng, cái chết sinh học không thể dập tắt được sự sống của một lý tưởng, vị lãnh tụ vĩ đại ấy đã hóa thân vào bất tử, tiếp tục sống mãi trong lòng nhân dân Cuba và nhân dân thế giới.

Khi lùi ra xa để chiêm ngưỡng tác phẩm ở một góc nhìn toàn cảnh, sự tương phản sắc độ của 6.696 mảnh ghép tự động hòa quyện vào nhau để làm nổi bật lên điểm nhấn trung tâm, tạo nên điều làm nên sự khác biệt, hiếm thấy nhất của bức đại dung này. Đó chính là hình ảnh Fidel Castro hiện lên với nụ cười vô cùng rạng rỡ, hiền hậu và cánh tay giơ cao vẫy chào nồng nhiệt. Sinh thời, là một nhà lãnh đạo luôn phải gánh vác vận mệnh của đất nước trước những vòng vây hiểm nghèo, luôn đau đáu với những trăn trở của thời cuộc, đồng cảm sâu sắc với nỗi đau của các dân tộc bị áp bức, công chúng thế giới vốn quen thuộc với hình ảnh một Fidel nghiêm nghị, kiên định, đanh thép và đầy suy tư trong bộ quân phục xanh ô liu quen thuộc. Vì vậy, khoảnh khắc tươi cười mãn nguyện, ấm áp của ông được khắc họa trong tác phẩm mang lại một giá trị biểu cảm vô cùng đặc biệt.

Nụ cười rạng rỡ ấy như tái hiện lại những giây phút hạnh phúc, xúc động nhất khi ông đặt chân đến mảnh đất hình chữ S, được đón nhận trong vòng tay yêu thương của hàng triệu người dân Việt Nam. Đồng thời, nụ cười ấy cũng thể hiện sự mãn nguyện sâu sắc của vị lãnh tụ từ thế giới người hiền khi chứng kiến đất nước Việt Nam trong giai đoạn hiện nay đã vươn mình phát triển mạnh mẽ, đổi mới toàn diện và phồn vinh, thực hiện trọn vẹn tâm nguyện thiêng liêng của Chủ tịch Hồ Chí Minh là xây dựng lại đất nước đàng hoàng hơn, to đẹp hơn. Cái vẫy tay chào của ông không phải là sự từ biệt, mà là biểu tượng của tinh thần lạc quan cách mạng, là lời chào thân ái gửi tới các thế hệ hôm nay và mai sau, truyền đi thông điệp mạnh mẽ về niềm tin vào chiến thắng của công lý, tự do và chủ nghĩa xã hội.

Tô điểm và nâng tầm giá trị thiêng liêng, tráng lệ cho bức chân dung Fidel Castro, ngay phía trên đầu vị lãnh tụ là hình ảnh quốc kỳ của hai quốc gia Việt Nam và Cuba quyện hòa vào nhau rực rỡ. Hình ảnh ngôi sao vàng năm cánh trên nền đỏ rực của Việt Nam kết hợp cùng ngôi sao trắng trên nền xanh, đỏ của Cuba cùng tung bay tạo nên một sự gắn kết tuyệt mỹ về mặt thị giác nghệ thuật. Hình ảnh này biểu đạt một cách sâu sắc cho hồn thiêng sông núi, sự quyện hòa giữa lý tưởng cách mạng, tình cảm ruột thịt và niềm tin sắt đá của hai quốc gia trên con đường cùng nhau đồng hành, vượt qua mọi thử thách để đi tới tương lai.

Tác phẩm xuất hiện trong cái dịp ý nghĩa này như một nốt nhạc trầm hùng, đong đầy cảm xúc tri ân sâu sắc, đóng góp thiết thực vào thành tích chung của ngành văn hóa nghệ thuật nước nhà. Bằng ngôn ngữ hội họa Mosaic độc đáo, mang tính khoa học và tính chuyên nghiệp cao, tác phẩm "Fidel Castro trong trái tim người Việt" đã gửi gắm một thông điệp vô cùng rõ ràng, khách quan và mạnh mẽ đến bạn đọc: hình bóng, sự nghiệp và tình cảm của vị lãnh tụ vĩ đại Fidel Castro sẽ luôn vẹn nguyên, bất tử trong tâm thức mỗi người dân Việt Nam, và mối quan hệ anh em sắt son, thủy chung mẫu mực giữa Việt Nam, Cuba sẽ mãi mãi xanh tươi, đời đời bền vững.